Para Politikası Araçları Nelerdir? | Genişletici ve Daraltıcı Para Politikaları

Merkez Bankası para politikası araçları, finansal piyasalarla ilgilenen kişilerin yakından takip ettiği konudur. Ülke ekonomisinin geleceği açısından alınan bu kararların önemi oldukça büyüktür.

Para Politikası Kurulu, para politikası araçları ile kararlar alarak ekonomiyi yönlendirmektedir. Bu nedenle tüm bu araçlar hakkında bilgi edinerek ekonomik gelişmelere yönelik tahminler çıkarabilmek mümkündür.

Bu yazımda sizlere para politikası nedir, para politikası araçları nelerdir ve neden önemlidir detaylı olarak anlatacağım.

Daha önce anlattığım konularla bağdaştırarak finansal gelişmelerle ilgili olarak daha iyi tahmin ve yorumda bulunabilir hale gelebilirsiniz. Böylece yapacağınız yatırımlar da daha başarılı olacaktır.

Para Politikası Nedir?

Para politikası, adından da anlaşılabileceği üzere ülkelerin para birimlerini değerlendirmeyi, ekonomik büyüme sağlamayı, istihdamdaki artışı sağlamayı ve enflasyonu düşürmeyi amaçlayan politikalara verilen addır.

para politikası nedir1929 yılında meydana gelen Büyük Buhran sonrası, Keynes ve onu destekleyen ekonomistler tarafından ortaya atılan ve merkez bankalarının para politikalarını yönetmesi gerektiğini söyleyen görüştür.

Para politikasında merkez bankaları piyasadaki para miktarını ve faiz oranlarını kontrol eder. Böylece ekonomik büyüme, istihdam ve enflasyon düşüşünü sağlamaya çalışır.

Tüm bu politikalardan sorumlu olan merkez bankalarıdır. Dolaylı olarak farklı faktörler de ekonomi üzerinde etkili olsa da ana aktör, merkez bankalarıdır.

Para politikası amaçları da yukarıdaki verdiklerimle bağlantılıdır. Daha detaylı olarak amaçlarını sizlere anlatmak istiyorum.

Para politikalarını incelerken temeldeki hedefin, enflasyonu en düşük seviyede tutarak yüksek istihdam sağlamak olduğunu görüyoruz. Fiyat istikrarı sağlanırken makroekonomik diğer konulara da katkı sağlanmak istenmektedir.

Tam istihdam, faiz oranlarında istikrar, ekonomik büyüme, döviz fiyatlarında istikrar ve fiyat istikrarının sağlanması, para politikalarının temek hedefleridir.

Ekonomik krizlerin para politikalarına etkisi büyüktür. Krizlerden çıkarılan dersler, politikaların gelişmesine yardımcı olmuştur. Son olarak yaşadığımız 2008 krizinde, finansal istikrarın sağlanmasının makroekonomik istikrarın sağlanması için çok önemli olduğu görüşü kabul edilmiştir. Bunun için de enflasyon dengede tutulmalı, işsizlik azaltılmalı ve döviz kurları dengede tutulmalıdır.

Para politikalarında, enflasyonun minimize edilmesi amaçlanmaktadır. Bunun için çeşitli çalışmalar yapılmaktadır. Olası yüksek enflasyonlara karşı senaryolar oluşturulmuştur.

Para politikalarında işsizlik minimize edilmeye yani yüksek istihdam sağlanmaya çalışılır. Para arzının yüksek olması, ekonomik faaliyetleri artırdığı için işsizlik düşer. Genellikle genişletici para politikaları uygulanmaya çalışılır.

Para politikalarında, döviz kurları dengede tutulmaya çalışılır. Merkez bankalarının ellerinde bulundurdukları rezervlerin piyasaya sürülmesi ve arzın artırılması, faiz oranlarının düzenlenmesi gibi politikalarla döviz kurlarının fiyatları değişebilir.

Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası, para politikalarının uygulanmasından sorumlu olan kurumdur. 1211 sayılı TCMB Kanunu’nda açık şekilde belirtilmiştir.

Para Politikası Araçları Nelerdir?

para politikası araçlarıPara politikalarının uygulanması için gerekli olan bazı araçlar vardır. Bu araçlar kullanılarak para politikalarının amaçlarına ulaşılmaya çalışılır. Ben de sizlere para politikası araçları nelerdir detaylı olarak anlatmak istiyorum.

  1. Açık Piyasa İşlemleri
  2. Faiz Oranı Düzenlenmesi
  3. Reeskont Oranı
  4. Zorunlu Karşılık Oranı
  5. Döviz İşlemleri
  6. Rezerv Opsiyon Mekanizması

Yukarıda verdiğim araçlar, para politikalarında kullanılmaktadır. Gelin bunları açıklayarak daha detaylı olarak öğrenelim.

1. Açık Piyasa İşlemleri

Para politikaları uygulanırken kullanılan en önemli araçlardan biridir. Açık piyasa işlemlerinde, merkez bankaları piyasadaki para miktarını azaltmak ya da artırmak için hazine bonosu ve tahviller gibi yatırım araçlarını alır ve satar.

Bunlar satılırsa, piyasadaki para miktarı azalırken, alındığında piyasadaki para miktarı artar. Açık piyasa işlemleri, ekonomideki likiditeyi düzenler. Mevcut varlıklarla alım satım yapılır yani yeni tahviller ihraç edilemez.

Açık piyasa işlemlerinde, doğrudan alım, doğrudan satım, geri satım vaadiyle alım, geri alım vaadiyle satım ve Merkez Bankası likidite senedi ihracı gibi 6 şekilde işlem yapılır.

Açık piyasa işlemlerinin en önemli avantajları, işlemlerin merkez bankaları tarafından yapılması, kolay şekilde uygulanması, değiştirilmesinin kolay olması ve esnek yapıya sahip olmasıdır.

Dezavantajlarının başında da yapılan işlemlerin sermaye piyasalarında öncelikle etkiye sahip olmasıdır. Ülkelere yayılmasında önemli bir zaman gereklidir.

2. Faiz Oranı Düzenlemesi

Faiz oranları, merkez bankaları tarafından düzenlenmektedir. Bankalar, ellerindeki verileri ve amaçları değerlendirerek faiz oranlarını değiştirebilir.

Faiz oranı artırılırsa, bankaların borç miktarları artar. Bununla bağlantılı olarak banka müşterilerinin de ödeyecekleri faiz miktarları da artacaktır.

Borçlanma maliyetinin artması ile beraber para arzının azalacağını öngörebiliriz.

3. Reeskont Oranı

Merkez bankasının bankaların iskonto ettiği senetleri iskonto etmesine denmektedir. Bu işlemle beraber bankaların vadesi gelmemiş bonoları bozularak rezerv ihtiyaçları karşılanabilir.

Reeskont kredileri ile bankaların likidite açıkları kapatılmaktadır. Vadesi henüz dolmamış senetler, merkez bankası tarafından iskonto edilir. Burada faiz oranı da belirlenir.

Avanslar da bu araçlar bulunur. İskonto uygulamadan senedi olan bankaya faiz ile beraber kredi verilmektedir.

Bu sistemin temel amaçlarını da söylemek istiyorum. Finansal olumsuzluk içerisinde olan bankalara yardım etmek, kredi ve para durumlarını kontrol etmek ve öncelikli kredi politikalarını yönetmek amacıyla bu araç kullanılmaktadır.

4. Zorunlu Karşılık Oranı

Bankaların faaliyet gösterebilmesi için en az belirlenen miktarda parayı nakit olarak elinde bulundurması gerekir. Merkez bankalarının belirlediği miktara göre, açılan bloke hesaplar içerisinde tutulmak zorundadır.

Banka müşterilerinin bankalarda tuttuğu varlıkların belirlenen orandaki miktarı bloke hesaplarda tutulur. Buna zorunlu karşılık oranı ismi verilmektedir.

Merkez bankası politikaları ile elde bulundurulması gereken rezervlerin oranları değiştirilebilir.

Bu oranlar artırılırsa, bankalar daha az kredi verebilir hale gelir. Çünkü kredi verdiği miktara oranla zorunlu karşılık oranı da artacaktır.

5. Döviz İşlemleri

para politikası araçlarıPara politikası araçları içerisinde önemli araçlardan biri de döviz işlemleridir. Döviz işlemleri ile beraber, merkez bankaları piyasaya döviz satar veya alır. Böylece döviz fiyatlarında değişim olmasını amaçlar.

Genellikle döviz satışı olursa, döviz fiyatlarında düşüş gerçekleşirken; döviz alışı yapıldığında döviz fiyatlarında yükseliş gerçekleşir.

Döviz satışı ile beraber döviz miktarı arttığı ve talebin üzerine çıktığı için düşüş olur. Döviz alışı yapıldığında ise talep arttığı için genellikle fiyatta yükseliş olur.

6. Rezerv Opsiyon Mekanizması

Rezerv opsiyon mekanizması ile bankaların zorunlu rezerv miktarları, altın veya döviz olarak katsayılarla hesaplarında tutarlar.

Bu aracın yararları bulunmaktadır. Bunların başında merkez bankası döviz rezervlerinin güçlenmesi gelir. Bunun dışında, likidite kontrollerinde esneklik sağlanması, kısa vadeli para akışlarının yaratabileceği oynaklığın azalması ve bankaların optimizasyon yapma yeteneğini geliştirmesi gibi yararları vardır.

Merkez Bankası para politikası araçları neler detaylı olarak anlattım. Şimdi sizlere bu araçlarla bağlantılı olarak bilinmesi gereken genişletici ve daraltıcı para politikası nedir anlatmak istiyorum.

Genişletici ve Daraltıcı Para Politikası Nedir?

Para politikalarını incelediğimizde, bazı politikaların genişletici para politikası olarak uygulanırken, bazı politikaların daraltıcı para politikası olarak uygulandığını görebiliriz. Peki bu politikalar nedir ve ne gibi amaçları vardır.

Genişletici para politikası nedir? Genişletici para politikası, gevşek para politikası olarak da bilinmektedir. Bu politikaya göre piyasada bulunan para miktarının artırılması amaçlanmaktadır.

Ekonomik beklentiler karşılanmıyor, işsizlik yükseliyor ve durgunluk varsa, merkez bankası tarafından genişletici politikalar uygulanmaya başlanır.

Genişletici politikalarla beraber para arzı artmaktadır. Bununla beraber de faiz oranları düşmektedir. Faiz oranları düşünce de vatandaşların para harcama istekleri artacaktır. Böylece ekonomide hareket başlayacaktır.

Genişletici para politikaları uygulanırken, merkez bankalarının tahvil aldığını, zorunlu karşılık oranını azalttığını ve reeskont oranlarını azalttığını görebiliriz. Bankalar da böylece daha çok kredi verebilir hale gelebilir ve ekonomide bir hareketlenme olur.

Genişletici para politikalarının en iyi örneğini, 2008 krizi sonrası ABD Merkez Bankası FED’in uyguladığı politikalarda görebiliriz. Ekonomiyi hareketlendirmek için faiz oranları sıfıra yakına kadar indirilmiştir. Böylece ekonomide canlanma sağlanmıştır. Tabi ki gelen verilere göre dönem dönem faiz artış kararları da alınabilmektedir.

Daraltıcı para politikası nedir? Sıkı para politikası olarak da bilinen politikada, piyasadaki para miktarının azaltılması amaçlanmaktadır. Bu politika genelde enflasyonun artması durumlarında uygulanır ve enflasyonun düşmesi amaçlanmaktadır.

Enflasyon, fiyatlar genel düzeyindeki artışa verilen isimdir. Piyasadaki mal ve hizmetlerdeki talep yükselirse, enflasyon da yükselir. Talep, arzın üzerine çıkarsa enflasyon oluşur.

Piyasadaki talebin yükselmesinde ise piyasada bulunan paranın fazlalığı etkilidir. Para arzı fazla olduğu için enflasyon yükselebilir. Bu nedenle merkez bankaları para arzını düşürecek politikalar uygularlar.

Bu politikaların başında tahvil satmak, zorunlu karşılık oranını artırmak ve reeskont oranını artırmak gibi yöntemlerin olduğunu görmekteyiz. Böylece para arzı azalabilir. Bankalar, zorunlu karşılık oranının artması nedeniyle daha az kredi verebilir duruma gelirler. Dolaylı olarak faiz oranları da artmaktadır.

Faizlerin artması ile beraber para harcama oranları da düşer.

Sonuç olarak para arzının azaltılması ile beraber enflasyonun düşürülmesi amaçlanmaktadır.

 

 

Sektörün içinden gelmiş bir yatırımcı olarak 2012 yılından beri forex piyasası ile ilgiliyim. Bu blogda sizlere forex ve finansal piyasalar hakkında bilgilendirme sağlamayı amaçlıyorum.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here